สมเด็จพระพุทธชินวงศ์ (ศ.พิเศษ ดร. สมศักดิ์ อุปสโม ป.ธ.,9 Ph.D.) เจ้าคณะใหญ่หนกลาง เจ้าอาวาสวัดพิชยญาติการาม กรรมการมหาเถรสมาคม รองอธิการบดี มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณณาชวิทยาลัย เมตตาบอกผู้เขียนทางโทรศัพท์ว่ามีเรื่องใหญ่ที่น่ายินดีเกิดที่วิทยาเขตบาฬีศึกษาพุทธโฆส เมื่อ สกอ. ที่มีหน้าที่ในการประเมินคุณภาพการศึกษาระดับอุดมศึกษา ประเมินวิทยาเขตบาฬีศึกษาพุทธโฆสแล้ว นอกจากให้ผ่านด้วยคะแนนยอดเยี่ยม ยังประกาศ ว่าเป็นสถาบันอุดมศึกษาแห่งเดียวในโลก ที่จัดการเรียนการสอนรักษาอัตลักษณ์พระพุทธศาสนาได้อย่างโดเด่นที่สุด ทำให้ ผู้บริหาร และอาจารย์วิทยาเขตมีปีติและกำลังใจยิ่ง

    วิทยาเขตบาฬีศึกษาพุทธโฆส นครปฐม ตั้งขึ้นในพื้นที่วัดมหาสวัสดิ์นาคพุฒาราม ต.หอมเกร็ด อ.สามพราน จ.นครปฐม 73170 โทร. 034-299356  ร.ศ เวทย์ บรรณกรกุล แห่งวิทยาเขตบาฬีศึกษาพุทธโฆส ให้รายละเอียด ในการประเมินคุณภาพการศึกษา โดยคณะกรรมการ สกอ.ว่า

      เมื่อวันที่ 1  สิงหาคม 25557 สำนักงานคณะกรรมการการอุดม‌ศึกษา  (สกอ.) ซึ่งมีอำนาจหน้าที่และความรับผิดชอบในการศึกษา ‌หาแนวทางการพัฒนาการอุดมศึกษาและจัดทำข้อเสนอนโยบาย‌และมาตรฐานการอุดมศึกษา ให้สอดคล้องกับความต้องการตาม‌แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ และแผนการศึกษาแห่ง‌ชาติและพันธสัญญาที่เป็นไปตามข้อเสนอตกลงระหว่างประเทศ ‌พร้อมทั้งวิเคราะห์ หลักเกณฑ์ และแนวทางการสนับสนุน‌ทรัพยากร ฯลฯ  ตลอดจนเสนอแนะการจัดตั้ง ยุบ รวม ปรับปรุง‌และยกเลิกสถาบันอุดมศึกษาและวิทยาลัยชุมชน  ที่ไม่ได้‌มาตรฐานตามเกณฑ์ของ สกอ.ได้แต่งตั้งคณะกรรมการเพื่อประเมินคุณภาพภายในของ‌วิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาเขตบาฬีศึกษาพุทธ‌โฆส นครปฐม  ประกอบด้วย  ผศ.ปรานี พรรณวิเชียรผู้ทรง‌คุณวุฒิจากสกอ. เป็นประธานกรรมการ โดยมีกรรมการ 2 ท่าน ‌คือ รศ.ดร.ลิลลี่ กาวีต๊ะ  จากมหาวิทยาลัย เกษตรศาสตร์ และ‌ผศ.ดร.นนทลี พรธาดาวิทย์ จากมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคล‌ธัญบุรี

     คณะกรรมการตรวจประเมินคุณภาพการศึกษาแบ่งหน้าที่ในการ‌ตรวจสอบการประเมิน มุ่งเน้นความเชี่ยวชาญใน‌การดำเนินงานในแต่ละองค์ประกอบ ทำให้เกิดความน่าเชื่อถือใน‌กระบวนการตรวจสอบการประเมิน เพื่อให้บรรลุเป้าหมายของ‌การตรวจประเมินคุณภาพการศึกษาและสามารถนำข้อเสนอไป‌พัฒนาคณะ

      การประเมินจัดทำอย่างมีระบบ   ตั้งแต่ศึกษาเอกสารหลักฐาน การสัมภาษณ์ผู้บริหาร  อาจารย์  บุคลากร  ‌นักศึกษา  ผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย  ผู้ใช้บัณฑิต และศิษย์เก่า ตลอด‌จนการตรวจเยี่ยม ห้องเรียน ห้องปฏิบัติการ เพื่อให้ได้มาซึ่งข้อมูล‌เชิงประจักษ์ตามองค์ประกอบคุณภาพ ตัวบ่งชี้ และเกณฑ์การ‌ประเมิน ทั้ง 9 องค์ประกอบ  โดยกำหนดคะแนนตัวบ่งชี้เป็น 5 ‌ระดับ

      คะแนนต่ำเช่นคะแนน 1.5 ต้องปรบปรุงเร่งด่วน คะแนน 1.51-2.50 ต้องปรับปรุง คะแนน 2.51-3.50 ระดับพอใช้

        คะแนน 3.51-4.50 ระดับดี และคะแนน 4.50-5.00              ระดับดี‌มาก

     คณะกรรมการจาก สก‌อ. ประเมินแล้วพบว่า วิทยาเขตบาฬีศึกษาพุทธโฆส นครปฐม  ผ่านการประเมิน‌คุณภาพการจัดการศึกษาในระดับ ดี (คะแนน 3.51-4.50 )

     คณะกรรมการทั้ง 3 ท่าน ได้‌ลงความเห็น ประกาศในที่ประชุม เมื่อวันที่ 1 สิงหาคม 2557 ‌และได้ทำบันทึกลงใน CHE QA online  ไว้ว่า

........วิทยาเขตบาฬีศึกษาพุทธโฆส นครปฐม มีหลักสูตรที่โดดเด่น‌ด้านการดำรงรักษาและสืบทอดพระพุทธศาสนาโดยเฉพาะด้าน‌ภาษาบาลีวิปัสสนาภาวนาและคัมภีร์พระพุทธศาสนา.......

...... การจัดการศึกษาของวิทยาเขตบาฬีศึกษาพุทธโฆส นครปฐม มี‌สาขาวิชาบาลีพุทธศาสตร์ และวิปัสสนาภาวนา ที่เป็นหลักสูตร‌เดียวที่มีการจัดการศึกษาในวิทยาเขต แสดงถึงความโดดเด่น ‌ความมีคุณภาพของหลักสูตรและได้รับการยอมรับระดับโลกเป็น‌ศูนย์กลางในการผลิตตำราด้านภาษาบาลีไวยากรณ์ชั้นสูงระดับ‌อุดมศึกษาแห่งเดียวในโลก

     ร.ศ. เวทย์ เล่าว่า มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาเขตบาฬีศึกษา‌พุทธโฆส นครปฐม มีพัฒนาการมาจากการริเริ่มดำเนินการจัดตั้ง‌เป็นสถาบันการศึกษาคัมภีร์บาลีพระไตรปิฎก และ อรรถกถา ฎีกา ‌โดยเจ้าประคุณสมเด็จพระพุทธชินวงศ์ เจ้าคณะใหญ่หนกลาง ‌กรรมการมหาเถรสมาคม เจ้าอาวาสวัดพิชยญาติการาม (เมื่อครั้ง‌ดำรงสมณศักดิ์เป็นพระราชาคณะชั้นสามัญที่ พระศรีสุทธิพงศ์ วัด‌ชนะสงคราม) เมื่อปี พ.ศ. 2530 โดยใช้ชื่อในขณะนั้นว่า "สถาบันบาฬี‌ศึกษาพุทธโฆส"

     มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย ได้รับ‌เข้าเป็นหน่วยงานหนึ่งของมหาวิทยาลัยในปี 2535  ต่อมาปี ‌2537 ได้รับการยกสถานภาพเป็นวิทยาเขตบาฬีศึกษาพุทธโฆส ‌นครปฐม นับจากนั้น วิทยาเขตฯ ได้สร้างผลงานด้านการศึกษาเพื่อ‌สืบสานพระพุทธศาสนาจวบจนปัจจุบัน

1.        การจัดการผลิตบัณฑิตทางพระพุทธศาสนา

    มุ่งผลิต‌บัณฑิตให้เป็นผู้สามารถสอนธรรมนำปฏิบัติได้อย่างถูกต้อง นับเป็น‌วิทยาเขตเดียว ของ มจร. ที่จัด‌
ทำและพัฒนาหลักสูตรเฉพาะของวิทยาเขต และเปิดทำการเรียนการสอนที่วิทยาเขตฯ เท่านั้น 3 หลัก‌
สูตร 

1)               พุทธศาสตรบัณฑิตวิชาบาลีพุทธศาสตร์ (ระดับ‌ปริญญาตรี) นำคัมภีร์พระไตรปิฎกฉบับบาลีทั้ง 3 ปิฎกเป็นวิชาเอก  ‌นำคัมภีร์สัททาวิเสส มาจัดเป็นวิชาแกนพระพุทธศาสนา ที่พิเศษนิสิต ที่ท่องจำสูตรไวยากรณ์คัมภีร์‌กัจจายนะ 673 สูตร  สูตรฉันทลักษณ์คัมภีร์วุตโตทัย 135 สูตร ‌จะได้เกียรตินิยมอันดับหนึ่ง  ซึ่งเปิดการ‌เรียนการสอนมาตั้งแต่ปี 2537 จนถึงปัจจุบัน

2)               มหาบัณฑิตสาขาวิชาวิปัสสนา (ระดับ‌ปริญญาโท) นำหลักปฏิบัติวิปัสสนาภาวนาจากคัมภีร์พระไตรปิฎก ‌อรรถกถา ฎีกา เป็นวิชาเอก ตามมาตรฐานการจัดหลักสูตร ผู้ที่จะเข้าเรียนต้องผ่านการคัดเลือกแบบเข้มข้น คือ นอกจากจะสอบข้อ‌เขียนและสอบสัมภาษณ์แล้ว จะต้องผ่านการทดสอบปฏิบัติ‌วิปัสสนาติดต่อกัน 30 วัน เมื่อศึกษาครบกำหนดหน่วยกิตรายวิชาแล้ว มีกฎข้อบังคับให้‌เข้าปฏิบัติวิปัสสนาภาวนาติดต่อกัน 7 เดือน จึง‌จะมีสิทธิ์เสนอสอบป้องกันวิทยานิพนธ์ได้ เปิดการเรียนการสอนตั้ง‌แต่ปี 2548 จนถึงปัจจุบัน

     3) หลักสูตรพุทธศาสตรดุษฎีบัณฑิต ‌
                (ระดับปริญญาเอก) เน้นการศึกษาวิจัยค้นคว้าคัมภีร์พระไตรปิฎก ‌
                อรรถกถา ฏีกา เป็นหลักสูตรที่รับเฉพาะผู้จบเปรียญธรรม 9 ‌
                 ประโยคหรือจบจากสาขาวิชาบาลีพุทธศาสตร์เท่านั้น
                เปิดรุ่นแรก เมื่อปี 2553

หลักสูตรพัฒนาพระสังฆาธิการ

      นอกจากจะจัดทำและพัฒนาหลักสูตรเป็นเฉพาะของวิทยาเขต‌แล้ว  ยังได้เปิดสอนวิชาพระพุทธศาสนาทั้งใน‌ระดับปริญญาตรี และปริญญาโท ซึ่งเป็นหลักสูตรของ‌มจร. เพื่อพัฒนาเจ้าคณะ‌พระสังฆาธิการ ให้เป็นผู้มีความรู้ความสามารถในการเผยแผ่ธรรมใน‌สถานการณ์แห่งสังคมยุคใหม่ มีพระสังฆาธิการเรียนจบตั้งแต่ปี 2537 ถึงปัจจุบัน ‌จำนวน 871 รูป/คน

2.        งานผลิตคัมภีร์และงานวิจัยทางพระพุทธศาสนา

     นอกจากเปิดเรียนและสอน ยังจัดโครงการปริวรรตและแปลคัมภีร์สัททาวิเสส‌ที่อยู่ในรูปของอักษรขอมโบราณ บาลีอักษรภาษาอื่น ๆ เช่น บาลีอักษรพม่า มาเป็น‌
ภาษาไทย เพื่อใช้เป็นคู่มือการศึกษาค้นคว้าในหลักสูตร ทำมาแล้วจำนวน ‌32 คัมภีร์  พิมพ์เผยแผ่แล้วกว่า 30,000 เล่ม

    นอกจากนั้นได้ผลิตงานวิจัยและ‌งานสร้างสรรค์เพื่อการเรียนการสอนภาษาบาลีและพระพุทธ‌ศาสนา เช่น ศึกษาวิเคราะห์พระคาถาธรรมบท   การศึกษา‌วิเคราะห์บทบาลีในคัมภีร์พระพุทธศาสนาเถรวาท การพัฒนาบท‌เรียนคอมพิวเตอร์ช่วยสอนบาลีไวยากรณ์   และวิชาแปลมคธเป็น‌ไทย ผลิตผลงานสร้างสรรค์โปรแกรมคอมพิวเตอร์เรียนภาษาบาลี ‌และธรรมศึกษาตรี โท เอก (CAI-MULTIMEDIA) จัดทำสำเนา‌และพิมพ์เผยแผ่ไปยังสถาบันการศึกษาบาลีของคณะสงฆ์และ‌สถาบันการศึกษาบาลีพระพุทธศาสนาอื่น ๆ คณาจารย์ประจำ‌วิทยาเขตบาฬีศึกษาพุทธโฆส นครปฐม ยังได้รับการแต่งตั้งจาก‌มหาเถรสมาคม ให้เป็นผู้ดำเนินการจัดทำสัททานุกรมพระไตรปิฎก‌เชิงวิจัย ฉบับบาลี-ไทย เฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระเจ้า‌อยู่หัว เนื่องในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา 7 รอบ 5 ธันวาคม 2554

     การที่ สกอ. ให้คะแนนการดำเนินการดี และประกาศให้เป็นสถาบันแห่งเดียวในโลก ที่รักษาอัตลักษณ์การเรียนการสอนพุทธศาสนา จึงเป็นปีติ และกำลังใจที่ดีเยี่ยมแก่ครู อาจารย์ และผู้บริหารสถาบัน

บทความโดย สมาน  สุดโต หนังสือพิมพ์โพสต์ทูเดย์ วันที่ 10 สิงหาคม 2557 

ข้อมูล; สมหมาย  สุภาษิต ฝ่ายประชาสัมพันธ์และเผยแผ่